Hvussu nógvar tímar skal man køra, áðrenn hvíld?

Ein el-bilur noyðir teg til at steðga umleið hvørjar tveir tímar á einum longum mótorvegsdegi. Um hetta er ein óbeinleiki ella ein duldur fyrimunur, veltur heilt um, hvat troyttleiki í roynd og veru ger við ein ökimann yvir sama teinin — ein spurningur, sum er nógv betur kannaður, enn flest halda.

Hvat troyttleiki í roynd og veru ger, tá tú situr við stýrið

Troyttleiki er ikki bara "at kenna seg troyttan". Simulatorrannsóknir av ökitroyttleika og landsvegskoyring hava mátt, hvussu frammistøðan minkar serliga á longum, einkjaktum teinum — tann slagið av koyring, ein mótorvegstúrur er gjørdur av, við jøvnum ferð, lítlari stýriskrøvd og fáum avgerðarpunktum ^[6]. Hendan blandingin er beinleiðis tað, sum flýtir troyttleika, tí hon tekur burtur ta stimulering, sum heldur ein ökimann vaknan, uttan at taka burtur nakað av vandanum.

Vegatrygdarrannsóknir, sum meira breitt kanna prógvgrundarlagið, koma fram til sama niðurstøðu: Trafikkvandar, sum orsakast av troyttleika, verða undirrapporteraðir í mun til, hvussu ofta teir í roynd og veru henda, tí ein ökimaður, sum sovnar stutt, sjáldan boðar frá tí sum orsøk, sjálvt tá tað greitt var so ^[2]. Klinisk lliteratur um koyrihæfi metir troyttleika sum eina mátiliga skerðing, har árinini á reaktiónstíð og feltahald eru samber í stødd við ein hógvliga alkoholpávirkan — ein samanberingur, ið er verdur at taka í álvara, akkurát tí hann ljóðar alarmerandi og ikki er tað ^[1].

Yrkisökimenn eru varsluføglin, ikki eitt serstakt undantak

Mestur partur av teimum sterkastu dátunum um ökitroyttleika kemur frá yrkisökimonnum, tí hesin bólkur er tann, ið er nøktastur kannaður, og tí teirra tímar verða skrásettir. Ein kanning av flutningsbil- og leigubilførarum vísti, at troyttleiki er ein vanligur, ikki ein undantakandi, partur av longum arbeiðsdøgum á vegnum — og ein serskild kanning av flutningsbilførarum vísti, at talið og mynstrið av hvíldarsteðgum, tiknir yvir eitt arbeiðstíðarskeið, mátiliga hevði árin á vanda fyri óhappum, har steðgar, ið vóru ov sjáldsamir ella ov stuttir, sóust beinleiðis í úrslitsdátunum ^[4][5].

Einki av hesum er eitt fenomen, ið bert galdar fyri yrkisökimenn. Tað er prógv savnað frá fólki, sum koyra nógv meira enn vit onnur, og sum í størri mátastokki uppliva akkurát tað sama, sum hendir hvørjum sum helst á einum seks tíma longum mótorvegsteini. Mekanismin — einkjaktleiki og longd, sum veikir vøkuskapin — spyr ikki um títt starvsheiti.

Hvat hetta merkir fyri ein el-bils vegatúr

Her kemur ladingaráætlanin inn í myndina. Ein bensin- ella dieselbilur ger steðgar valfrjálsar: fylt upp á fimm minuttum í byrjanini á einum longum degi og, um brennievni loyvir, koyr resten uttan steðg. Ein el-bilur gevur ikki hetta valið á einum í roynd og veru longum ferðalagi. Hann tørvar ein ladingasteðg umleið hvørjar aðrar tímar, mátað eftir vanligari mótorvegsnýtslu, og hendan millumtíðin hendir at liggja tætt at teirri, sum hvíldarsteðgarannsóknir binda saman við lægri óhappavanda á longum arbeiðstíðarskeiðum.

Hetta er ein tilvild av fysikki og kemi, ikki eitt trygdareyðkenni, onkur hevur hugsað út. Men tað merkir, at framsetingin av "óbeinleika", sum ræður í kvartanum um el-bils vegatúrar, hevur skeivt forteknið hjá einum týðandi parti av ökimonnum — serliga á túrum, ið eru longir og seint nóg á degnum til, at troyttleiki annars fór at koma smátt og smátt uttan íverksetta viðgerð.

Ein karmur fyri koyringina, ikki bert fyri ladingina

Bilurin sigur tær, nær battaríið tørvar ein steðg. Hann veit einki um, hvørt tú tørvar tað. Nýt tabellina niðanfyri saman við honum heldur enn í staðin fyri hann — ein fullhlaðin bilur merkir ikki ein hvíldan ökimann.

Tveir miðjuríggjar eru har, sum el-bilsins noyðaða rytmi ger mest gagn av sær sjálvum. Teir báðir botnríggjar eru har, sum hann ikki ger tað — bilurin letur teg fegin koyra vidara á einum næstan fullhladnum battarí longu eftir, at tín ans er kvakin burtur, serliga eftir myrkur.

Hvar tú steðgar er líka umráðandi sum nær

Ein steðgur, ið er ein veruliga pausa — ein staður at ganga, eta og síggja annað fólk — endurreisir vøkuskapin meira enn ein, ið verður brúktur sitandi í bilinum við at skrolla í telefonini, meðan hann ladar. Hetta er ein sjálvstøðug orsøk til at velja ladistøð, ið eru knýtt at einum staði, tað loysir seg at steðga við, sum okkara systursíða um mat við mótorvegin fer nærri inn á.

Vanlig spurningar

Tengt lesing

• Hvussu nógvar ladingasteðgar tørvar ein leið?
• Traktarvogn ella takboks: hvussu nógva el-bils rækkivídd missir tú?